This is default featured slide 1 title

This is default featured slide 2 title

This is default featured slide 3 title

This is default featured slide 4 title

This is default featured slide 5 title

Nabytki

Wartościowanie autoteliczne jest pewnym nabytkiem rozwojowym. Ważne jest tu rozwinięcie się takich procesów, jak zdolność podejmowania cudzej roli, cudzej perspektywy; jeszcze wcześniej, oczywiście, wyróżnienie innych ludzi jako istot odrębnych, mających własne, inne od moich stany psychiczne. Istotna jest też rozbudowa reprezentacji poznawczej obiektu. Warto także pamiętać o tym, że system norm uwewnętrznionych pzizez dziecko w procesie wychowania może również być źródłem motywacji prospołecznej. Nie wszystkie normy stanowią jednocześnie składnik „ja-idealnego”, jak to było w przy padku omawianego już mechanizmu endocen- trycznego. Niekoniecznie respektujemy normy po to, aby „być w zgodzie z sobą”, „móc z dumą o sobie pomyśleć”. System normatywny może być również niezależną od Struktury Ja instancją regulacyjną. Jeżeli system normatywny funkcjonuje na takiej zasadzie, wtedy przestrzeganie norm staje się celem samym w sobie. Po prostu: „Tak należy /postępować; takie postępowanie jest dobre, a takie — złe”. Ten sposób funkcjonowania systemu normatywnego jest oparty — jak się nam wydaje — na autotelicznej wartości, której ten system nabiera. Pozytywne emocje wiążą się z faktem respektowania normy. Nazwa „mechanizm egzocentryczny” pasuje również do tego właśnie przypadku.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

Trafić do celu

W przypadku mechanizmu egzocentrycznego nie wystarczy jednak tylko pomagać; człowiek uzyskuje satysfakcję dopiero wtedy, gdy pomoże trafnie. Samo działanie na rzecz innego człowieka nie wystarcza — jesteśmy również zainteresowani jego stanem, jego potrzebami, myślami, uczuciami. Jednakże mechanizm egzocentryczny ma również pewne — można to tak określić — ograniczenia. Otóż prawdopodobnie nie sprzyja tak silnie, jak endocentryczny, przyjmowaniu odpowiedzialności za udzielenie .pomocy. Jeśli bowiem cenię np. dobro drugiego człowieka i widzę, że ktoś jest smutny, to niekoniecznie zależy mi -na tym, abym to ja go pocieszył. Ważne jest, aby ktokolwiek to zrobił, byle skutecznie. Warto zauważyć, że nie jest tak w przypadku mechanizmu ipso- czy endo- centrycznego. To ja muszę pomóc, aby coś z tego mieć; to ja muszę pomóc, bym miał poczucie dobrze spełnionego obowiązku. W związku z tym mechanizm egzocentryczny powinien być bardziej ¡podatny na zjawisko tzw. rozłożenia odpowiedzialności.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

„Pomogą ci, bo tego potrzebujesz”

Mechanizm, dzięki któremu ludzie mogą być reprezentowani w Sieci Wartości jako mający wartość autoteliczną, czyli niezależną od stanu własnych interesów i stanu innych obiektów, jest o wiele mniej znany. Trudno wskazać na sposoby, dzięki którym inni ludzie mogą uzyskać dla człowieka wartość autoteliczną, choć mamy w tym zakresie pewne przypuszczenia. Drugi człowiek ma wartość niezależną od innych wartości w Sieci Wartości; jego wartość wynika po prostu z faktu, że jest tym, kim jest; jego reprezentacja zajmuje w Sieci Poznawczej podobnie samodzielną pozycję, jak reprezentacja własnej osoby. Wiążą się z tym takie procesy psychologiczne, jak poszanowanie autonomii i integralności, poszanowanie godności, partnerski stosunek, przyznawanie podobnych praw, co sobie samemu. Reprezentacja drugiego człowieka, mająca wartość autoteliczną w Sieci Wartości, może również być źródłem zachowań prospołecznych w przypadku, gdy stan tego człowieka odbiega od stanu pożądanego. Mechanizm tego rodzaju zachowań prospołecznych nazwaliśmy mechanizmem egzocentrycznym. Gdy pomagamy innym ludziom, gdyż stanowią dla nas wartość „samą w sobie”, pozornie możemy wykonywać podobne czynności, co przy mechanizmach ipsocentrycznym, endocentrycznym lub mechanizmie podobieństwa do „ja”.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

Odpowiedź na pytanie

Opisane w rozdz. 1 mechanizmy nabywania wartości mają również zastosowanie teraz, gdy próbujemy znaleźć odpowiedź na pytanie, w jaki sposób inny człowiek może nabierać wartości dla dziecka. Szczególny nacisk chcielibyśmy położyć na rozróżnienie między dwoma rodzajami wartości, jaką może mieć reprezentacja innych ludzi: instrumentalną i autoteliczną. O wartości instrumentalnej wspominaliśmy już uprzednio, przy omawianiu ipsocentrycz- nego mechanizmu pomagania. Jest to sytuacja, gdy opłaca się pomagać innym: .,dobrze jest dla mnie, gdy zareaguję na krzywdę drugiego człowieka”. Do tego, że inni ludzie nabierają wartości instrumentalnej, może dochodzić w wyniku doświadczeń, w których za pomaganie dzieci otrzymują np. nagrody rzeczowe (jak w opisanym uprzednio eksperymencie). Jak więc widać, mechanizm ipsocentrycziny daje się opisać z jednej strony jaiko związany ze Strukturą Ja, a z drugiej — jako przejaw instrumentalnej wartości, jaką mają inni ludzie w Sieci Wartości dziecka.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn
error: Content is protected !!